Câu hỏi của Huu Chung: „Tự do dân chủ và Tự do dân chủ bác ái khác và giống nhau như thế nào thầy nhỉ? Ví dụ Pháp và Đức khác nhau cái gì?Danke thầy.“
……………………………………………………………..

100

Biểu tượng của Cách mạng Pháp 1789

.

Có lẽ Huu Chung muốn nói đến 3 trụ cột của Cách mạng Pháp năm 1789 là TỰ DO/ BÌNH ĐẲNG/ BÁC ÁI?
Tôi xin dành ít phút giải thích những nét chính nhất và hy vọng đáp ứng được một phần câu hỏi khó này. Vì có lẽ không phải mình Huu Chung muốn tìm hiểu.

Xã hội loài người trải qua thời kỳ Trung cổ kéo dài khoảng 1000 năm, từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ thứ 15. Đó là thời kỳ con người sống trong đen tối với luật pháp hà khắc và độc đoán của nhà thờ (Hồi đó vai trò của nhà thờ đối với xã hội còn quan trọng hơn vai trò của nhà nước ).

Ví dụ họ khẳng định: Mặt trời quay quanh trái đất (Thuyết địa tâm), vì người ta thấy mỗi buổi sáng mặt trời mọc ở Phương Đông và buổi chiều lại lặn ở Phương Tây. Ai tin nghiên cứu cho rằng Trái đất quay quanh mặt trời và quay quanh trục của nó (Thuyết nhật tâm), mặt trời chỉ chiếu sáng được một nửa trái đất để tạo ra ngày còn nửa tối kia là đêm, người đó sẽ bị hành hình, ném vào vạc dầu đang sôi.

Tất cả phải tin tưởng tuyệt đối vào những điều kinh thánh nói, nên trí tuệ bị kìm hãm không thể nào phát triển được. Cuộc sống của các thế hệ từ đời ông, đời cha và đời con chẳng khác nhau bao nhiêu. Số phận của con người do nhóm người quyền thế khác định đoạt.
Trước sự phát triển vô vọng đó, một tầng lớp trí thức đã khởi xướng phong trào „Phục hưng“ nhằm khôi phục lại những giá trị tiến bộ của thời kỳ Cổ đại (trước thế kỷ thứ 5). Mọi hoạt động xã hội đều xoay quanh một chủ đề cốt lõi là lấy con người làm trung tâm điểm, tôn giá trị của con người. Trào lưu Phục hưng ấy khởi đầu từ nước Ý, sau đó lan sang Anh và Pháp (Họa sĩ thiên tài Leona De Vinci là một đại diện xuất sắc của trào lưu này).

Thể hiện rõ nhất là trong lĩnh vực nghệ thuật. Lần đầu tiên loài người được chứng kiến những những bức vẽ phụ nữ khỏa thân, trước đó không có. Điều đó nói lên rằng, con người phải được tự do, gần với thiên nhiên, chứ không phải là nô lệ của nhà thờ. Phong trào Phục hưng sản sinh ra Chủ nghĩa nhân đạo, đề cao giá trị phục vụ con người.

Trào lưu này và sau đó là trào lưu Khai sáng đã tạo nền tảng cho các phát minh liên tục ra đời, làm thay đổi thế giới một cách cơ bản: Tìm ra châu Mỹ, phát minh ra la bàn, thuốc súng, thuốc kháng sinh, đầu máy hơi nước, tàu thủy chạy bằng hơi nước…

Thế kỷ thứ 18, nước Pháp sống trong chế độ toàn trị, tiêu biểu là Vua Ludwig XIV. Lời nói và chỉ thị của ông ta là sấm truyền, chỉ cần tỏ ra băn khoăn là bị chém đầu. Có một lần ông tiếp khách và bữa ăn không được như ý, ông ra lệnh chém đầu bếp ngay sau đó. Ông bắt dân đóng thuế rất nặng để triều đình ăn chơi, xây lâu đài Versailles gần Paris rất tốn kém, trong khi dân tình rất lầm than. Trong hoàn cảnh đó, Cách mạng Pháp bùng nổ một cách bất ngờ. Lúc đầu chỉ vì phẫn uất nên dân chúng bao vây phá thành ngục Bastille ở Paris để giải phóng tù chính trị bị giam oan ức, nhưng khí thế mạnh mẽ quá, nó lan ra toàn quốc. Từ một cuộc nổi dậy nó biến thành cuộc cách mạng.

Cách mạng Pháp đề ra ba mục tiêu cốt lõi là Tự do – Bình đẳng – Bác ái. Có nghĩa là, không có tự do thì không thể nào phát triển được. Tự do tức là được làm tất cả những gì luật không cấm. Bình đẳng tức là vai trò tiến thân của tất cả mọi tầng lớp giống nhau, không ưu tiên giai tầng nào (con nông dân cũng có thể được vào những trường danh tiếng như con quý tộc, nếu thi đậu, tất cả phải được bình đẳng trước pháp luật, không ưu tiên ai).

Trong xã hội bao giờ cũng có kẻ thông minh người chất phác. Nếu không thêm „Bác ái“ mà cứ để cạnh tranh tự do thì chắc chắn những người yếu thế hoặc trí tuệ kém hơn không thể tồn tại. Mục đích Bác ái (sự tương trợ giữa người với người) ra đời để bắt người thành công hơn trích một phần phúc lợi của mình cho người yếu thế hơn sống, dưới dạng Thuế chẳng hạn. Xã hội dân sự châu Âu ngày nay vẫn dựa trên tư tưởng này để ra chính sách quản trị đất nước cho phù hợp.

.

Nếu bạn quan sát xã hội ở CHLB Đức, bạn sẽ hiểu sâu hơn ý nghĩa của tư tưởng này. Còn câu hỏi về sự khác nhau giữa Đức và Pháp là một câu hỏi hay và rất rộng. Bạn chỉ cần hiểu rằng, các chế độ độc tài có cách cai trị kìm hãm tương đối giống nhau (không có tự do ngôn luận, mâu thuẫn giữa nói và làm, ưu tiên người quen, đàn áp những ý kiến khác…). Còn các chế độ theo thể chế dân chủ rất khác nhau và rất đa dạng. Dù họ theo đuổi Tự do – Bình đẳng – Bác ái nhưng mức độ phát triển khác nhau nhiều, ví dụ so sánh Pháp với Mexico.
.

Còn giữa Đức và Pháp không có sự khác nhau lớn. Chẳng hạn nơi thì Tổng thống có quyền cao nhất (Pháp), nơi Thủ tướng có quyền cao nhất (Đức). Ngoài ra một nước theo thể chế một quốc gia thống nhất (Pháp), còn một nước theo thể chế liên bang (Đức). Ở CHLB Đức, mỗi tiểu bang là một quốc gia riêng, có chính phủ riêng, quốc hội riêng, các bộ riêng nhưng không có Bộ ngoại giao và Bộ quốc phòng riêng. Các tiểu bang có luật pháp riêng nhưng phải tuân thủ những điều ghi trong Hiến pháp.

.
Nguyễn Thế Tuyền

Tư tưởng TỰ DO, DÂN CHỦ, BÁC ÁI và sự khác nhau giữa Đức và Pháp

Bản tin khác