10

 

Foto: TTXVN

.

Đất nước Thổ Nhĩ Kỳ có 75 triệu dân là đất nước duy nhất nằm trên hai lục địa châu Á và châu Âu. Thủ đô Ankara và thành phố lớn nổi tiếng Istanbul là hai địa phương chính của cuộc phiến loạn đòi lật đổ Tổng thống Tayyip Erdogan, xảy ra đêm thứ sáu rạng ngày thứ bảy vừa qua và bị dập tắt trong vòng 18 tiếng. Kết quả ban đầu: có 265 người chết, 1440 người bị thương và hơn 3000 người bị bắt.

.

Tại sao cuộc đảo chính lại thất bại nhanh chóng như thế? Tờ Frankfurter Allgemeine của CHLB Đức phân tích những sai lầm cơ bản của những người cầm đầu. Bài bình luận do nhà báo chuyên đề tài chính trị Rainer Hermann thực hiện.

.

Câu hỏi lớn nhất đặt ra là tại sao quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đã rất nhiều lần đảo chính thành công (1960, 1971, 1980 và 1997) mà lần này lại mắc nhiều sai lầm đến thế? Hầu như họ không có kế hoạch rõ ràng, dù những người đảo chính là những tướng lĩnh Không quân kết hợp với lực lượng Quân cảnh Thổ.

.

Trong các cuộc đảo chính trước đây, trước hết người ta cô lập Tổng thống và Thủ tướng, sau đó chiếm đài phát thanh và các cơ sở trọng yếu khác. Lần này từ chỗ nghỉ mát Marmaris, Erdogan đã dùng Handy kịp thời công bố cho toàn dân biết và lập tức kêu gọi mọi người xuống đường ngay trong đêm hôm đó.

.

Những cuộc đảo chính trước được đa số dân chúng hậu thuẫn, lần này không một đảng phái nào công khai ủng hộ. Quân đảo chính dùng máy bay ném bom nhà Quốc hội, cho máy bay chiến đấu bay rất thấp uy hiếp dân ở Ankara và Istanbul. Đó là những sai lầm rất lớn, vì rất nhiều người, kể cả những người đang chống Erdogan, cảm thấy nguy cơ cho chính họ.

.

Lúc đầu quân đảo chính cho rằng, chỉ cần khống chế trên không, khống chế sân bay là xong. Cũng có một thời gian ngắn họ kiểm soát được những sân bay quan trọng, nhưng vẫn không cản được Erdogan bay từ chỗ nghỉ mát về Istanbul. Sự trở về của Erdogan báo hiệu thất bại của cuộc đảo chính, cho dù sau đó một máy bay đã tấn công khách sạn nơi Erdogan nghỉ mát, nhưng lúc đó ông đã cao chạy xa bay về Istanbul.

.

Đáng lẽ phải chiếm ngay các cơ quan đầu não chỉ huy dân sự thì quân đảo chính chỉ chiếm được văn phòng chính của đài truyền hình trung ương TRT, sau đó họ dùng súng ngắn bắt cô xướng ngôn viên đọc lời tuyên bố của „Ủy ban hòa bình quốc gia“, trong đó không xưng tên ai cụ thể. Đúng ra kẻ chiếm được phải tự đọc tuyên bố rằng quyền kiểm soát đã về tay họ. Quân đảo chính lúng túng và sở mật vụ MIT vẫn hoạt động chống lại họ.

.

Trong bản tuyên bố của „Ủy ban“ chỉ có chỉ trích Tổng thống Erdogan là vi phạm hiến pháp, hạn chế những quyền cơ bản, tham nhũng và không chống được tham nhũng. Họ có hứa „Ủy ban“ sẽ sửa những điều này. Đó chỉ là cách nói chung chung, không có một chương trình cụ thể.
.

Chính vì thế nó không thu hút được sự ủng hộ của dân chúng, dù hơn một nửa người Thổ Nhĩ Kỳ không hài lòng với chính phủ của Erdogan.
Cuộc đảo chính hụt đặt ra nhiều câu hỏi: Đất nước này dưới quyền Erdogan đã bị chia rẽ sâu sắc như thế nào. Không những xã hội bị tan rã mà cả quân đội, lực lượng bảo vệ đất nước, cũng tan rã theo.
.

Quân đảo chính phần lớn thuộc binh chủng Không quân và lực lượng Quân cảnh, rất ít người của binh chủng Bộ binh và Hải quân. Lực lượng quân cảnh chiếm cầu bắc qua eo biển Bosporus, trong khi đó họ bắt giam Tổng tư lệnh Akar.

.

Ai cũng biết sự bất bình của quân đội với chế độ đang tăng dần, nhưng không ai tính đến một cuộc đảo chính trong lúc này. Đó là điều bất ngờ với chính phủ.
.

Sau khi chiếc máy bay Nga bị quân đội Thổ bắn rơi tháng 11/ 2015 và bị Nga gây khó, Erdogan đổ hết trách nhiệm cho quân đội. Đó cũng là một lý do làm quan hệ Erdogan và quân đội thêm căng thẳng.
.

Cuộc đảo chính coi như đã được giải quyết xong nhưng sự bất mãn trong quân đội trên toàn đất nước vẫn còn nguyên. Tình trạng này có thể dẫn đến nội chiến, chính phủ chỉ còn biết dựa vào công an. Từ gần một nửa thế kỷ qua, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ nuôi dưỡng lực lượng công an làm đối trọng với quân đội. Vai trò của công an chủ yếu để bảo vệ chính phủ, chứ ít khi bảo vệ sự bình yên của dân chúng.
.

Không có gì lạ khi người ta chứng kiến trong đêm thứ sáu cuộc chiến đẫm máu xảy ra giữa quân đội và công an. Đánh phủ đầu, quân đảo chính đã chiếm đồn công an đặc nhiệm và tiêu diệt 17 đặc công. Quân đảo chính không thể giữ được Bộ tổng chỉ huy quân cảnh ở Ankara và bị quân chính phủ chiếm lại, giết chết 16 người và bắt sống 250 người.

.

Ngay sáng ngày thứ bảy, Erdogan đã kết án Fethullah Gülen, giáo sĩ Thổ đang sống lưu vong ở Mỹ, và đổ lỗi cho ông tổ chức lật đổ, mặc dù không đưa ra được bằng chứng nào. Ông còn đòi Mỹ trao trả cho Thổ Nhĩ Kỳ Fethullah Gülen để xử tội.
.

Cuộc đảo chính vừa rồi không hề làm suy suyển vị trí của Erdogan mà trái lại ông ta có cớ để mở chiến dịch „làm trong sạch quân đội“ cũng như mạnh tay hơn trừng trị đối lập, vì ông có tất cả các quyền hành trong tay.

.

Dự tính của quân đảo chính làm suy yếu Erdogan, nhưng kết quả đã hoàn toàn ngược lại!

.
(Nguyễn Thế Tuyền tổng hợp từ báo Frankfurter Allgemeine)

 

PHÂN TÍCH SỰ THẤT BẠI CỦA CUỘC ĐẢO CHÍNH Ở THỔ NHĨ KỲ

Bản tin khác