Thuyền trưởng Lê Tân

Thuyền trưởng Lê Tân

“Hai lần đầu là vậy, lần thứ ba thì nó bắt về đảo Hải Nam. Có một điều tôi lấy làm lạ là khi bị bắt lên đảo, đưa vào trại giam thì nó có đầy đủ hình ảnh từng người trong gia đình của tôi và của các thuyền viên. Nghĩa là nhà người nào có bao nhiêu người, làm gì và đang ở đâu nó có thông tin hết. Thông tin ghi bằng tiếng Việt dán bên dưới tấm hình chân dung của từng người”.

(Lời thuyền trưởng Lê Tân – Huyện đảo Lý Sơn).

.

Chuyn k ca làng chài Lý Sơn

HỶ LONG

 

  • Làng chài Lý Sơn – Quảng Ngãi, cái tên này đã tồn tại gần ba trăm nă Kể từ ngày những người lính hải đội Hoàng Sa đồn trú ở Lý Sơn để luân phiên cắt cử người canh giữ Hoàng Sa mỗi năm (mỗi năm, hải đội Hoàng Sa sẽ đưa 12 người từ Lý Sơn ra Hoàng Sa để thay 12 người cũ mà canh gác đảo) thì làng chài Lý Sơn cũng hình thành để đánh bắt trên ngư trường Hoàng Sa. Sau gần ba trăm năm tồn tại và phát triển, làng chài Lý Sơn có nguy cơ sẽ bỏ nghề vì ngư trường của cha ông để lại đã không còn.

.

Ruộng tỏi

Ruộng tỏi

.

Ngh trng hành ti

Nói về Lý Sơn thời bây giờ, có lẽ người ta nói về nghề trồng hành tỏi và nghề đi biển, và nói về nghề đi biển thì người ta phải nói đến hai cái tên Mai Phụng Lưu và Lê Tân. Hai vị thuyền trưởng dày dạn sóng gió, từng vào sinh ra tử trên biển, người nào cũng bị Trung Quốc bắt trên ba lần và cứ mỗi lần bị bắt thì mọi thứ tài sản của họ có được đều mất trắng, họ phải làm lại từ đầu và vay nợ… Nhưng, cũng chính những người này lại thích nói về nghề trồng hành, trồng tỏi trên đảo hơn.

Câu chuyện họ bị bắt như thế nào và Trung Quốc đã đối xử với các thuyền viên, ngư dân Việt Nam như thế nào xin kể ở kỳ sau. Kỳ này, chúng tôi muốn nói về nghề trồng hành và trồng tỏi trên đảo Lý Sơn. Đặc biệt là mối quan hệ giữa nghề trồng hành, trồng tỏi với chuyện hên xui, may rủi của những ngư dân như thế nào.

Như lời của thuyền trưởng Lê Tân: “Nghề trồng hành trồng tỏi là do tổ tiên từ Bắc Hà (chỉ phía Bắc sông Gianh) mang vào đây. Trồng hành tỏi là cách để tồn tại đầu tiên và cũng là cách để ngư dân đủ dũng khí ra khơi…”.

“Vì khi mới vào, Lý Sơn là một miệng núi lửa đã ngủ cách đây vài triệu năm, hòn đảo này hoang vu và nhiều ám khí, thậm chí nhiều hồn ma bóng quế. Theo lời cụ tổ tôi kể lại, sau này ông nội tôi kể lại thì khi mới đến đây, tối nào ông bà tôi nằm ngủ cũng nghe tiếng chân người rầm rập đi quanh nhà. Nhưng mở cửa ra thì không thấy ai!”.

“Sợ quá, ông bà phải lập miếu lập am thờ vì theo như lý giải của các vị thầy bói toán nói thì ở đây có rất nhiều ngôi mộ của người Chăm Pa bị bỏ hoang, lâu ngày không có ai cúng kiếng. Hơn nữa có vẻ như đây là mộ của những người lính Chăm Pa giữ đảo, tiếng chân mỗi đêm nghe giống như những đội lính đi tuần tra vậy”.

.

Hành tỏi thu hoạch được

Hành tỏi thu hoạch được

.

“Sau này cúng kiếng thì người ta yên hơn, không còn nghe tiếng chân rầm rập hằng đêm nữa nhưng mỗi khuya nằm vẫn nghe. Ông bà mình mới nghĩ đến chuyện trồng hành, trồng tỏi để vừa có cái mà ăn, sinh sống lại vừa có loại cây chuyên trừ tà khí trong vườn. Trồng tỏi, trồng hành quanh vườn, quanh nhà cũng là cách đề phòng rắn rết, các loại thú độc đến gần con người và tạo thành bức tường thành về tâm linh quanh nhà…”.

“Thời xưa tỏi trồng ra chỉ dùng trong đảo, cao lắm là mang ra chợ Quảng Ngãi để bán. Đâu có thương hiệu gì. Nhưng tỏi hành ở Lý Sơn này lại rất đặc biệt là có giống tỏi và hành mồ côi, nghĩa là mỗi một củ là một tép tròn. Lá tỏi và lá hành ở Lý Sơn cũng khá đặc biệt, có vị rất thơm ngon”.

“Nghề đi biển gắn với nghề trồng tỏi là nhờ vào lá tỏi, cứ dùng lá tỏi non mà xào với hải sản thì chỉ có duy nhất ở Lý Sơn và mức độ ngon của nó thì miễn bàn! Đây là đặc sản của Lý Sơn và cũng là cái đồng hồ đo khả năng đánh bắt nói riêng và kinh tế ở Lý Sơn nói chung”.

“Năm nào đánh bắt được mùa, mưa thuận gió hòa thì năm đó món lá tỏi xào hải sản sẽ rất ngon và bông hành, lá tỏi cũng rất ngon. Ngược lại, năm nào đánh bắt mất mùa, hoa màu lên không nổi thì chỉ cần nhìn vào chảo lá tỏi xào hải sản là đủ biết. Hai nghề này tuy cách xa nhau một trời một vực nhưng lại gắn bó với nhau như vợ với chồng vậy!”.


Nguy c
ơ phá sn và mt làng ngh

Một ngư dân khác tên Trận, sống ở xã An Bình, gốc là thợ lặn hải sâm, bị tai nạn nghề nghiệp trong một lần lặn quá sâu dẫn đến hôn mê và tê liệt toàn thân, sau gần mười năm chạy chữa, anh trở về với nghề trồng hành tỏi và bán quán đón khách du lịch, cho chúng tôi biết thêm là hiện nay, nghề đánh bắt và nghề trồng hành tỏi trên đảo Lý Sơn đều lâm vào khủng hoảng, có nguy cơ sẽ bỏ nghề.

Anh giải thích thêm: “Bây giờ nghề trồng hành tỏi và nghề đánh bắt ở Lý Sơn đều có nguy cơ phá sản và phải xóa bỏ làng nghề trong nay mai thôi! Buồn vì chuyện này hết sức nhưng không còn cách nào khác rồi! Cũng do Trung Quốc gây ra cả!”.

.

Đội tàu đánh cá ngày càng thưa dần

Đội tàu đánh cá ngày càng thưa dần

.

“Người đi đánh bắt thì bị tàu Trung Quốc vây bủa, đâm húc cho chìm tàu hoặc tịch thu tài sản, bắt bớ, đánh đập ngư dân. Ngư dân Lý Sơn dần dần trở thành con nợ, nợ như chúa chổm hết rồi. Trong khi đó, nghề trồng hành, trồng tỏi cũng khốn đốn vì Trung Quốc. Toàn bộ tỏi Trung Quốc giả tỏi Lý Sơn đầy rẫy trên thị trường. Thậm chí con buôn còn đưa ngay cả tỏi Trung Quốc vào đảo và trộn với tỏi Lý Sơn hoặc để nguyên vậy mà xuất cảng trở lại với thương hiệu Lý Sơn”.

“Chuyện này xảy ra cách đây vài năm rồi. Bây giờ đi đâu cũng gặp tỏi Lý Sơn bán với giá rẻ bèo, bán vô tội vạ nhưng làm chi có chuyện một cái đảo rộng vài chục cây số vuông, trong đó đồi núi, rừng rú và nhà cửa chiếm gần ba phần tư diện tích, chỉ còn vài chục hec-ta trồng tỏi, trồng hành mà sản lượng lại cung cấp cho cả nước rồi còn xuất khẩu ra nước ngoài nữa!”.

“Nhìn chung thì tỏi Lý Sơn bây giờ bị giả ngay trên đảo. Chỉ cần ra chợ Quảng Ngãi là đã thấy tỏi giả nhiều rồi. Mình dân trồng hành trồng tỏi, nhìn qua là biết ngay đâu là đồ mình trồng, đâu là đồ xứ khác. Bởi vì cây tỏi, cây hành ở Lý Sơn trồng không có đơn giản, hằng năm, cứ đến mùa nước ròng Tháng Năm là đưa thuyền ra biển, qua xã An Bình bên Đảo Bé (Lý Sơn gồm ba cụm đảo, trong đó có hai đảo có dân cư gồm Đảo Lớn và Đảo Bé, đảo lớn gồm xã An Hải và An Vĩnh, còn xã An Bình chỉ vài ngàn dân nằm bên đảo Bé, không trồng hành tỏi bao nhiêu) để chở cát về mà trồng”.

.

Tưới vườn trong ngày nắng hạn

Tưới vườn trong ngày nắng hạn

.

“Chính loại đất cát này tạo cho củ tỏi, củ hành ở Lý Sơn một màu sắc và mùi vị riêng, màu tỏi trắng pha hồng phấn, nhìn rất đẹp và mịn màng, hương vị của nó thì thơm nhẹ, không bị hắc như tỏi nơi khác. Đặc biệt là tỏi và hành ở Lý Sơn không cay xé. Chính nhờ vậy mà suốt mấy trăm năm trồng hành trồng tỏi, Lý Sơn không có ai bị mù mắt vì làm nghề này, nó khác xa những làng nghề trồng hành tỏi nơi khác”.

“Nhưng bây giờ mọi thứ đảo lộn lên, nguy cơ đánh mất làng nghề là có rồi. Một phần người ta đổ xô làm du lịch vì thấy du lịch dễ sống và đỡ vất vả, phần khác là đụng đâu cũng sợ Trung Quốc cả nên người ta cầu toàn, chấp nhận bán thuyền để mua taxi hoặc cyclo, xây homestay để kinh doanh du lịch. Cũng có người bán mọi thứ để mở quán cà phê…”.

.

Âu lo sinh kế

Âu lo sinh kế

.

Thuyn trưởng Lê Tân

Tạm biệt anh Trận, chúng tôi dạo xe quanh khu vực đảo Lớn, lên thăm miệng núi lửa trên đỉnh đảo, thăm ngọn hải đăng thời Pháp để lại cùng với hầm chứa nước dự trữ có dung tích gần ba chục ngàn mét khối, đủ sức phục vụ cho cả đảo Lớn trong ba năm và thăm chùa Hang, chùa Đục. Dường như cảnh quan nơi đây đã thay đổi rất nhiều so với trước đây ba năm. Nhà nhà làm du lịch, người người làm du lịch. Những ngôi mộ cổ thời Chăm-Pa để lại cũng được sơn phết đầy màu sắc… du lịch. Cảm giác như đây không còn là nơi ở của những ngư dân đầy máu lửa và nổi tiếng thế giới bởi họ vào sinh ra tử trên biển đảo Hoàng Sa nữa!

Chúng tôi tiếp tục quay lại ngồi uống trà với thuyền trưởng Lê Tân để nghe ông kể chuyện đi biển của mình.

.

HL

(Còn nữa)

_ _ _ _ _

Chuyện kể của làng chài Lý Sơn (Kỳ 2)

HỶ LONG

Trung Quốc nắm tên từng người trong làng chài Lý Sơn

Nhấp một ngụm trà, ngồi rít mấy hơi khói thuốc và nở nụ cười, một nụ cười rất quen thuộc của thuyền trưởng Lê Tân, cười như bất cần đời và thấy thứ gì cũng vốn dĩ là vậy, không ngạc nhiên mà cũng không trách cứ bất kỳ chuyện gì… Thuyền trưởng Lê Tân kể với chúng tôi là ông bị bắt tàu bốn lần, cũng gần với thời gian thuyền trưởng Mai Phụng Lưu bị bắt. Nhưng người ta gọi Mai Phụng Lưu là con sói biển, còn Lê Tân thì không có tên tuổi gì bởi ông rất ít tiếp xúc với báo chí, thậm chí ông tránh báo chí vì có những chuyện ông ngại kể.

.

Lo lắng và tìm cách chạy tránh Trung Quốc trước lúc ra khơi

Lo lắng và tìm cách chạy tránh Trung Quốc trước lúc ra khơi

.

Biết tên từng người…

Hút thuốc với nhau xong, chúng tôi mời ông uống rượu, chai rượu Hennessy chúng tôi mang từ đất liền ra đảo để biếu ông có vẻ không hấp dẫn ông và ông yêu cầu để ông giữ chai rượu đó làm kỷ niệm, không khui. Ông lấy hũ rượu dầm hải sâm, hàu, rắn biển, bào ngư và cá ngựa ra mời chúng tôi. Vợ ông xào một dĩa mực tươi với lá tỏi non. Phải thú thực là chưa bao giờ uống rượu, nhấm nháp hải sản mà thấy thấm thía như lần uống ở nhà thuyền trưởng Lê Tân.

.

Chiều trên bến Lý Sơn

Chiều trên bến Lý Sơn

.

Cung cách từ tốn nhưng rắn rỏi và quyết liệt của một thuyền trưởng vào sinh ra tử trên ngư trường truyền thống của cha ông để lại đã cuốn hút chúng tôi vào câu chuyện. Và dường như không đợi chúng tôi gợi chuyện, ông nói thẳng: “Tui chỉ uống rượu với những ai thấy hợp ‘cạ’. Và khi uống thì tôi không ngại nói chuyện!”.

“Tôi biết mấy anh muốn biết sự thật về thuyền nhân Việt Nam trên ngư trường Hoàng Sa. Thú thực là những câu chuyện mà báo chí đăng không phải là đầy đủ đâu. Có những chi tiết chúng tôi không muốn nêu. Nhưng bây giờ đã là thời điểm phải đưa nó ra công luận rồi. Mấy anh may mắn đó!”.

“Có một chuyện tôi lấy làm lạ là hai lần bắt tàu đầu tiên, chúng tôi chỉ bị tịch thu tài sản và bị đánh đập. Nói về đánh đập thì dã man vô cùng, nó dùng báng súng thọc vào hông mình, thiếu điều ói ra máu. Ai bị đánh rồi về cũng đau phổi, đau xương cả, nhiều người bị gãy ba sườn đó chứ!”.

.

Rác du lịch làm bẩn đảo

Rác du lịch làm bẩn đảo

.

“Thường là nó bắt mình xong thì dồn mình vào góc tàu đánh một trận rồi sau đó bắt mình phải tự bốc cá, hải sản bên tàu mình đưa qua tàu nó, sau đó nó tịch thu máy móc, bộ đàm và hút sạch xăng dầu, để cho mình một lượng nhỏ vừa đủ để chạy về đến khu vực biển Quảng Ngãi. Nói chung là mất trắng mọi thứ!”.

“Hai lần đầu là vậy, lần thứ ba thì nó bắt về đảo Hải Nam. Có một điều tôi lấy làm lạ là khi bị bắt lên đảo, đưa vào trại giam thì nó có đầy đủ hình ảnh từng người trong gia đình của tôi và của các thuyền viên. Nghĩa là nhà người nào có bao nhiêu người, làm gì và đang ở đâu nó có thông tin hết. Thông tin ghi bằng tiếng Việt dán bên dưới tấm hình chân dung của từng người”.

“Nó cho phiên dịch của nó nói với mình là nếu còn tiếp tục đi đánh bắt thì người nhà của mình sẽ gặp chuyện không hay và bắt mình viết cam kết không bao giờ đánh bắt nữa. Tôi thì không bao giờ tôi viết cam kết bởi tôi không thấy sợ chuyện này. Hay nói đúng hơn là tôi thấy vô lý, từ xưa đến giờ, cứ có người Trung Quốc nào vào đến đảo Lý Sơn thì được theo dõi rất chặt chẽ, nhất cử nhất động của họ mình đều theo dõi. Lẽ nào họ chụp được hình của mình?”.

.

Hải đăng Lý Sơn

Hải đăng Lý Sơn

.

“Tôi nghĩ là chính người Việt Nam đã làm gián điệp, đã chụp hình đưa cho họ và cung cấp mọi thông tin. Mà một khi đã có gián điệp trên đảo thì bất kỳ chuyến đi biển nào của ngư dân Lý Sơn bên Trung Quốc đều biết trước. Chứ thử nghĩ tụi tôi đi đánh bắt canh me nó không tuần tra, tránh né đủ cách mà cứ ra đến nơi, đánh bắt vừa đầy tàu thì nó xông đến. Rõ ràng là có gián điệp!”.

“Thật là đáng sợ khi nghĩ đến những người dám làm gián điệp cho Trung Quốc để tàn hại đồng bào mình, kinh khủng thật. Tôi vẫn hy vọng là họ không phải là người dân Lý Sơn, họ ở tỉnh khác và đóng vai khách du lịch đến đây hoạt động. Nhưng có vẻ như niềm hy vọng của tôi hơi mong manh. Nhưng cũng ghê thật! Vì người Lý Sơn thì ai mà không sợ mộ gió, không sợ những lời thề đầu năm khi làm lễ cho mộ gió. Vậy mà họ dám bước qua cả lời thề!”.

Lời thề mộ gió

Nói về lời thề mộ gió ở Lý Sơn, có lẽ cũng nên nhắc qua về lễ cầu ngư và lễ an táng mộ gió. Thường thì lễ an táng mộ gió diễn ra sau buổi lễ cầu ngư. Lễ cầu ngư gồm hát hò khoan, hò bả trạo và dâng hương cá Ông, sau đó khai thuyền đầu năm, cầu mưa thuận gió hòa, cầu sóng yên bể lặng. Thời bây giờ ngư dân còn cầu thêm đừng bao giờ gặp tàu Trung Quốc.

.

Tượng đài tưởng niệm những người lính Hải đội Hoàng Sa

Tượng đài tưởng niệm những người lính Hải đội Hoàng Sa

.

Sau lễ cầu ngư, người ta tiến hành chôn những hình nhân vào mộ gió. Hình nhân là một con người làm bằng đất sét. Bên trong ruột tượng là chỉ đỏ và tăm tre, tăm tre tượng trưng cho xương người, chỉ đỏ là mạch máu và đất sét là thịt da. Mỗi hình nhân bằng đất sét mang một cái tên của người mất tích trên biển do thiên tai, tai nạn nào đó không còn nguyên vẹn thân xác để đưa về đất liền.

Ngư dân tiến hành cầu siêu cho hình nhân mang tên của ngư dân xấu số và làm lễ truy điệu, sau đó làm lễ an táng vào những ngôi mộ giống hệt mộ thật của người đã khuất. Những ngôi mộ này được nhang khói và tụng niệm trong vòng ba năm thì có lễ bỏ mộ. Nhưng phần đông con cái, người thân bỏ luôn lễ bỏ mộ, họ tiếp tục vun vén ngôi mộ gió bằng cát, có người xây thành mộ ciment để nhang khói suốt đời.

Và hằng năm, cũng trong buổi lễ tưởng nhớ những người đã bỏ mình trên biển, trong đó có lễ tưởng niệm những người lính hải đội Hoàng Sa, người dân trên đảo sẽ tập trung lại khấn vái và thề nguyền. Lời thề này đứng trước mộ gió, đứng trước các vong hồn những người đã hy sinh cho sự nghiệp giữ nước, bảo vệ biển đảo nên người dân Lý Sơn rất coi trọng và tin vào những gì họ thề.

.

Ngư dân Lê Văn Trận và vợ

Ngư dân Lê Văn Trận và vợ

.

Như lời của thuyền trưởng Lê Tân: “Những ai đã từng thề nguyền trước mộ gió rồi thì không bao giờ nuốt lời. Lời thề gồm có hứa với tổ tiên sẽ giữ biển đảo, giữ ngư trường mà cha ông đã hy sinh để có được và không bao giờ phản bội lại giống nòi”.

“Không hiểu sao thời gian gần đây, trong các lễ cầu ngư và lễ an táng cho mộ gió, người ta bỏ qua mất phần thề nguyền này. Người ta cho rằng đó là việc có tính mê tín dị đoan. Có lẽ chính vì vậy mà bổn phận, tâm linh của người dân Lý Sơn dành cho tổ quốc thiêng liêng bị mai một, phôi phai đi rất nhiều!”.

.

Thẻ bài vị trong khu tưởng niệm của những người lính không trở về

Thẻ bài vị trong khu tưởng niệm của những người lính không trở về

.

“Bây giờ mọi thứ mang tính trình diễn để làm du lịch chứ không có chiều sâu như thời chúng tôi tự làm. Từ lễ cầu ngư cho đến mọi lễ hội trên đảo. Hầu như người ta làm để quay phim là chính. Ngay cả các vị chủ lễ, tâm lý người ta không có tôn nghiêm khi cúng bái, bởi người ta bị phân tâm do ống kính của khách du lịch. Buổi lễ cúng thay vì tâm sự, cầu nguyện và hướng đến những vong linh bề trên thì có vẻ như tâm lý người cúng lại hướng đến khách du lịch! Hình như mọi chuyện đã thay đổi!”.

Câu kết của thuyền trưởng Lê Tân khiến chúng tôi chạnh buồn khi nghĩ đến chính bản thân ông, một người tâm huyết với biển, với nghề nhưng cũng cảm thấy quá mệt mỏi, dự tính sẽ ra khơi vài chuyến nữa để đủ tiền trả nợ thì sẽ quay về đảo, bỏ nghề và làm một cái quán để sống qua ngày nhờ vào khách du lịch… Dường như mọi sự đã thay đổi, khi mà làng nghề Lý Sơn đang chết dần chết mòn và có thể là không còn gì nữa bởi ngư trường đã bị mất!

HL

(Nguồn: Baotreonline)

_____________________

Làng chài Lý Sơn có nguy cơ sẽ bỏ nghề vì ngư trường của cha ông để lại đã không còn.

Bản tin khác